Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану музейі
Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану музейі 1931 жылы құрылған. Алғашында бұл мекеме қалалық музей мәртебесіне ие болғанымен, 1940-жылдардың соңында оған облыстық тарихи-өлкетану музейі мәртебесі берілді.
Музейдің алғашқы және ең құнды жәдігерлері археология, нумизматика, этнография салаларына тиесілі заттар, тарихи құжаттар мен фотосуреттер коллекцияларынан құралды. Археологиялық нысандардың ғылыми сипаттамасы мен мерзімделуін сол кезеңдегі жас ғалым М.Е. Массон жүргізген. Музейдің құрылуы мен оның алғашқы кезеңдегі жұмыстарына танымал қазақ археологы, тарих ғылымдарының кандидаты Г.И. Пацевич елеулі үлес қосты.
Қазіргі таңда музейде төрт ғылыми бөлім жұмыс істейді: қор бөлімі, тарих, археология және этнография бөлімі, сондай-ақ қазіргі қоғам тарихы бөлімі. 1980 жылдан бастап музей құрамында жалпы ауданы 303 шаршы метрді құрайтын көрме залы қызмет етеді. 1978 жылы музейге Тараз қаласының орталығында орналасқан, үш қабатты арнайы ғимарат берілді. Бұл ғимаратта орналасқан 13 көрме залы Қазақстан тарихының негізгі кезеңдерін - палеонтологиялық кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейінгі аралықты - хронологиялық тәртіппен қамтиды.
Музей археологиялық экспедициялар арқылы Тектұрмас, Бай-Төбе қорғаны және Яны-Қорған сияқты көне қоныстар мен мәдени ескерткіштерді зерттеуге белсенді қатысты. Музей қызметкері А.П. Попов XII-XIX ғасырларға жататын ежелгі Тараз моншасына археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Осы зерттеу нәтижесінде музей қоры едәуір толықтырылды. Қазіргі уақытта қорда 35 000-нан астам сақтау бірлігі бар.
2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай музей толық жаңғыртылып, үш жаңа павильон ашылды: «Көне түркі жазуы және көне түркі тас мүсіндері музейі», «Тараз-Қала тарихы музейі-2000», «Л.В. Бруммердің өнер музейі». Қазіргі заманғы музей кешенінің жалпы көрме аумағы 2000 шаршы метрді құрайды.
Табиғат бөлімінде бай палеонтологиялық коллекциялар ұсынылған. Бұл бөлімде теңіз жануарларының тасқа айналған қалдықтары, ірі жануарлардың сүйек қалдықтары, тасқа айналған ағаштар және аймақтың флора мен фаунасына тән көптеген үлгілер қойылған.
Археология бөлімінде профессор Х.А. Алпысбаев басқарған ғылыми экспедицияның Қаратау жотасынан тапқан тас дәуіріне жататын құралдары көрсетілген. Сонымен қатар адам сүйектері, қола дәуірінің жәдігерлері, сақ дәуіріне тән құрбандық үстеліндегі мүсіншелер, жебе мен найза ұштары, сирек кездесетін қола дулыға ұсынылған. Айта кету керек, мұндай дулығаның ТМД елдерінде тек үш данасы табылса, соның бірі - Жамбыл облысынан алынған.
Тараз кезеңіне арналған көрме залында сырланған және сырланбаған керамикалық бұйымдардың бай топтамасы қойылған. Олардың қатарында әртүрлі көлемдегі ыдыстар, ас үй бұйымдары, су құбырлары, шамдар, сфероконус, дастархан ыдыстары, жерлеу рәсімдеріне қолданылған оссуарийлер мен хош иісті заттарға арналған қола бұйымдар бар.
Музейдің ерекше мақтанышы -«Ежелгі түркі жазбалары мен тас мүсіндер музейі». Бұл бөлімде ұсынылған тастан жасалған мүсіндер табиғи ортамен үйлесімді түрде орналастырылған. Экспозиция ежелгі түркі тайпалары мен халықтарының рухани және материалдық мәдениетін, тарихи мұрасын жан-жақты баяндайды.