Қазақстан Республикасы Ұлттық орталық музейі
Қазақстан Республикасының Ұлттық орталық музейі - тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл Орталық Азия өңірінің ең көне әрі ең ірі музейлерінің бірі саналады. Қазіргі таңда музейдің қорында тарихи, археологиялық, этнографиялық, нумизматикалық және көркемдік сипаттағы шамамен 300 мың сақтау бірлігі жинақталған. Бұл мәдени мекеме Қазақстанның палеонтологиялық өткенінен бастап, ежелгі, ортағасырлық, жаңа және қазіргі заман тарихы мен рухани-материалдық мәдени мұрасын қамтитын жеті негізгі стационарлық экспозициялық зал арқылы кең ауқымды көрмелік қызмет атқарады.
Музей коллекциясының қалыптасу тарихы XIX ғасырдың 30-жылдарына барып тіреледі. Бұл кезеңде Орынбор қаласындағы Неплюев әскери училищесінде «Орынбор өлкесінің музейі» құрылған болатын. Аталған бастаманың негізін қалаушылардың бірі - белгілі тілтанушы, «Орыс тілінің түсіндірме сөздігінің» авторы Владимир Иванович Даль еді. Кейін музей қоры Жетісу облыстық музейінің (1929 ж.), республикалық дінге қарсы музейдің (1941 ж.) және Орынбор өлкесі музейінің (1924 ж.) коллекцияларымен толықтырылды.
1920 жылы Орынбор қаласында Қазақ автономиялық республикасы құрылғаннан кейін үкімет қаулысымен Қазақ орталық өлкелік музейі ресми түрде құрылды. Осы музей 1929 жылы республика астанасының Алматыға көшірілуімен бірге Алматы қаласына ауыстырылды. Осылайша, қазіргі Қазақстан Республикасының Ұлттық орталық мемлекеттік музейінің қалыптасуына негіз қаланды. Ал 1944 жылы бұл мекеме I санаттағы музей мәртебесін алып, «Қазақстанның Ұлттық орталық музейі» атауына ие болды.
Музейдің орналасқан ғимараты - Алматы қаласындағы тарихи-архитектуралық ескерткіш болып табылатын Вознесенск соборы. Атақты архитектор А.П. Зенковтың жобасымен 1904-1907 жылдары салынған бұл нысан - Верный кезеңінің сәулет өнерінің көрнекті үлгісі. 1985 жылы музейге арнап архитектуралық тұрғыдан жаңа заманауи ғимарат салынды. Архитекторлар Ю. Ратушный, З. Мұстафина және Б. Рзагалиевтің жобасымен бой көтерген жаңа музей кешені жалпы аумағы 20 000 шаршы метрден астам, ал экспозициялық аймағы шамамен 7 000 шаршы метрді құрайды. Бұл ғимарат Орталық Азия мен Қазақстан өңіріндегі үздік музейлік құрылыстардың бірі ретінде бағаланады.
Музей қорларын қалыптастыруға еліміздің көрнекті мәдениет, әдебиет және өнер қайраткерлері, тарихшы-ғалымдары, саяси және қоғам қайраткерлері үлкен үлес қосты. Олардың қатарында Ахмет Байтұрсынұлы, Ақай Нысанбаев, Ғабит Мүсірепов, Құрманғали Бадыров, Әлкей Марғұлан сынды ірі тұлғалар бар. Сонымен қатар, Қазақстанның түрлі өңірлеріне ұйымдастырылған тарихи-этнографиялық экспедициялар нәтижесінде қазақ халқының тұрмыс-тіршілігіне, мәдени дәстүрлеріне және көпэтносты елдің әлеуметтік-саяси өміріне қатысты құнды материалдар жиналды.
Музей жыл сайын шамамен 130 мыңнан астам келушіні қабылдайды, 100-ден астам дәріс пен 30-ға жуық көрме ұйымдастырады. Сонымен қатар, мәдени-ағартушылық іс-шаралар, арнайы акциялар және кең ауқымды білім беру бағдарламалары өткізіледі. ЮНЕСКО қолдауымен жүзеге асырылған «Музеолог» бағдарламасы аясында музей қорларының электрондық каталогтарын құру және паспорттау жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл бастама Орталық Азия музей тәжірибесінде алғаш рет енгізілген жаңашылдық ретінде бағаланады.
Ұлттық орталық музей - Қазақстанның музей кеңістігіндегі жетекші мекеме ретінде ұлттық тарихи-мәдени мұраны сақтау, зерттеу және насихаттау ісінде айрықша орын алады.
