«Eсік» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы
«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы - Қазақстан Республикасының археологиялық және тарихи-мәдени мұрасын сақтауға, зерделеуге және насихаттауға бағытталған жетекші ғылыми-мәдени мекемелердің бірі. Қорық-музей 1970 жылы Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы аумағында, сақ дәуіріне жататын әйгілі Есік қорғанының табылған орнында құрылды. Дәл осы қорғаннан әлемдік археологиядағы бірегей олжа - сақ ханзадасы жерленген «Алтын адам» табылып, Қазақстанның тарихи символына айналды.
Қорық-музейдің аумағы ежелгі тарихи нысандарға аса бай. Оның қорғау аймағына Есік қорымына кіретін 90-нан астам обалар, сонымен қатар сақтар дәуіріне жататын Рахат және Өрікті сияқты көне қала жұрттары кіреді. Бұл нысандар Ұлы Жібек жолының маңызды тораптарының бірінде орналасқан, сондықтан тарихи-мәдени және туристік тұрғыдан стратегиялық маңызға ие. 2014 жылдан бастап Ортағасырлық Талғар қаласының орны ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне ұсынылып, «Есік» музей-қорығының тұрақты пайдалануына берілді.
Қорық-музейдің басты қызметі - тарихи-мәдени мұра нысандарын сақтау, қалпына келтіру және қорғау, сондай-ақ археологиялық-ғылыми зерттеулер жүргізу арқылы Қазақстанның ежелгі және ортағасырлық тарихын зерттеп, халық арасында кеңінен таныту. Мекеме сонымен қатар туристік-экскурсиялық бағытта белсенді жұмыс жүргізіп, ғылыми-ағартушылық шараларды, көрмелер мен семинарлар ұйымдастырады.
Музейдің ішкі құрылымында 4 негізгі экспозициялық зал бар:
1. «Сақтардың тарихы мен мәдениеті» залы - сақ қоғамының шаруашылығы, діни нанымдары, әскери өнері мен тұрмыс-тіршілігіне арналған;
2. «Алтын адам» залы - 1969-1970 жылдары Есік қорғанынан табылған сақ дәуірінің көсемі - «Алтын адам» және оған қатысты алтын бұйымдар, қару-жарақ, зергерлік әшекейлер қойылған;
3. «Қазақстан археологиясы» залы - еліміздің түрлі өңірлерінен табылған археологиялық олжалар мен тарихи кезеңдер бойынша жүйеленген артефактілерді таныстырады;
4. «Уақытша көрмелер» залы - уақытша және көшпелі көрмелер, заманауи мәдени-білім жобалар өткізуге арналған. Сонымен қатар музей қабырғасында «Алтын адамды» алғаш ашқан қазақстандық археолог Бекмұханбет Нұрмұханбетовтің мемориалдық бөлмесі жұмыс істейді. Ашық аспан астындағы экспозициялар қатарында сақ-үйсін кезеңіне жататын 90-ға жуық обалар мен археологиялық нысандар орналасқан. Музей тарапынан «Рахат археологиялық кешені» мен ортағасырлық Талғар қаласына бағытталған экскурсиялар ұйымдастырылады.
«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі - тек Қазақстан тарихының алтын дәуірін айғақтайтын орын ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейдегі ғылыми орталық әрі мәдени туризмді дамытуға ықпал ететін маңызды мәдени-инфрақұрылымдық нысан болып табылады.