В.И. Чапаев атындағы Ақжайық тарихи-өлкетану музейі
В.И. Чапаев атындағы Ақжайық тарихи-өлкетану музейі 1941 жылы құрылған. Алайда, Ұлы Отан соғысы жылдарында музейдің қызметі уақытша тоқтатылып, 1959 жылы қайтадан жұмысын бастады. Сол жылы ол республикалық дәрежедегі музей мәртебесіне ие болды. Жарты ғасырға жуық уақыт бойы музей экспозициясы азамат соғысының қаһарманы В.И. Чапаевтың өмір жолы мен әскери қызметіне арналды. 1977 жылы қосымша ғимарат салынып, онда Чапаевтың өмірі мен қызметін, сондай-ақ 25-атқыштар дивизиясының Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлік жолын бейнелейтін жаңа экспозициялар ұйымдастырылды.
2008 жылы музейге күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліп, нәтижесінде тарихи-өлкетану бағыты бойынша жаңа экспозициялық құрылым қалыптасты. Бүгінгі таңда музей 9 тақырыптық залдан тұрады:
1. Табиғат залы - Ақжайық өңірінің флорасы мен фаунасына арналған. Экспозицияда Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлар мен құстардың сирек кездесетін түрлері, сондай-ақ Жайық өзенінің және оның жайылмаларының ихтиофаунасы ұсынылған.
2. Археология залы - Ақжайық аймағында ежелгі дәуірлерде өмір сүрген тайпалардың тұрмыс-тіршілігін сипаттайды. Бұл залда б.з.д. IV-III ғасырларға жататын қола қазан, темір пышақтар мен қанжарлар, б.з.д. VI-V ғасырлардағы қола айна, қыш бұйымдар, жануар сүйектері және көне қару-жарақ түрлері қойылған. Сонымен қатар, 1836-1838 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының басшысы Исатай Тайманұлы мен оның серігі, ақын Махамбет Өтемісұлының 1829-1831 жылдары Калмыков түрмесінде қамауда болғанын растайтын тарихи жәдігер - түрме қақпасы да осы залда орын алған. Қазақ халқының ұлттық киім үлгілері мен зергерлік бұйымдары да көрмеден орын тапқан.
3-4. Аудан тарихы және Ұлы Отан соғысы залы - Ұлы Жеңіске арналған бөлімде ауданнан шыққан ардагерлердің фотосуреттері, хаттары, марапаттары мен соғыс қару-жарақтары ұсынылған. Кеңес Одағының Батыры Михайл Абдолов, Кеңес Одағының және Ресей Федерациясының Батыры Қайырболат Майданов, Ауған соғысында ерлікпен қаза тапқан Тлеулин Нығметолла сынды азаматтардың жеке заттары да экспозицияда көрсетілген. Сонымен қатар, Ақжайық ауданының 85 жылдығына арналған бөлім ауданның құрылу тарихы мен оның әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосқан тұлғалар туралы деректерге негізделген.
5. Жергілікті ақын-жазушылар залы - Бұл залда қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері - Жұбан Молдағалиев, Ақұштап Бақтыгереева және Сағынғали Сейітовтің өмірі мен шығармашылығына қатысты жәдігерлер, соның ішінде жеке қолданған заттары, қолжазбалары мен кітаптары қойылған.
6. Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігі залы - Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік жылдарындағы негізгі жетістіктері көрсетіледі. Атап айтқанда, Ақжайық ауданының денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт, ауыл шаруашылығы және кәсіпкерлік салаларындағы табыстары жан-жақты қамтылған.
7. Чапаевтың 25-ші атқыштар дивизиясының штабы залы - Бұл экспозицияда В.И. Чапаев 1919 жылы 25-атқыштар дивизиясымен бірге орналасқан, 1854 жылы салынған татар көпесі Манжуковтың екі қабатты үйіндегі штаб көрінісі бейнеленген. Мұнда Чапаевтың жұмыс үстелі, буркасы мен папахасы, Батуриннің жұмыс бөлмесі, «Андервуд» баспа машинкасы, «Морзе» телеграф аппараты, «Максим» пулеметі және қызыл әскердің әскери киім-кешектері қойылған. Бірінші қабатта штаб кезекшілері мен ординарецтер бөлмесі орналасқан. Бұл бөлім көрерменге әйгілі «Чапаев» фильміндегі «Ұрыс кезінде командир қайда болу керек?» атты эпизодты елестетеді.
8. Диорама залы - 1976 жылы Мәскеу қаласынан әкелінген, РСФСР халық суретшісі Вениамин Михайлович Симбирскийдің «Лбішіндегі 1919 жылғы 5 қыркүйектегі Чапаевшылардың соңғы шайқасы» атты диорамасы осы залда орналастырылған. Көрермен бұл диорамадан В.И. Чапаевтың соңғы ұрысын көрнекі түрде тамашалай алады.
В.И. Чапаев атындағы Ақжайық тарихи-өлкетану музейі - Ақжайық өңірінің бай тарихи-мәдени мұрасын сақтап, оны ғылыми, танымдық және тәрбиелік мақсатта жұртшылыққа таныстырып отырған маңызды мәдени мекеме болып табылады.