Қостанай облыстық Ыбырай Алтынсарин мемориалдық музейі
Ыбырай Алтынсариннің Қостанай облыстық мемориалдық музейі - Қазақстанның ағартушылық тарихында айрықша орны бар, көрнекті педагог, жазушы, қоғам қайраткері Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылығын зерттеуге, насихаттауға және ұлықтауға бағытталған мәдени-ағартушылық мекеме. Музей Қазақстан Республикасы Мемлекеттік мәдениет комитетінің төрағасы Еркеғали Рахмадиевтің 1991 жылғы 9 желтоқсандағы бұйрығы негізінде, ағартушының туғанына 150 жыл толуына орай ашылды. Бұл тарихи-мәдени оқиға ұлт ұстазының есімін мәңгі есте қалдыруға бағытталған мемлекеттік деңгейдегі елеулі іс-шаралардың бірі болды.
Музей үшін арнайы салынған архитектуралық ғимарат ұлттық нақыштағы киіз үй формасына негізделген. Жоба авторы - Қостанай қаласының бас сәулетшісі Хажымұрат Күшіков. Қала орталығындағы тарихи-архитектуралық аймақта, яғни 1884 жылы Ыбырай Алтынсариннің тікелей бастамасымен негізі қаланған дарынды балаларға арналған мектеп-интернат жанында орналасқан бұл кешен ағартушы мұрасын танымал ету ісіне зор үлес қосуда.
Мемориалдық музей ғимараты екі негізгі бөліктен тұрады. Бірінші бөлім - Ыбырай Алтынсарин ашқан мектептің тарихи прототипі болып табылатын оқу орнының нақтылы көшірмесі. Бұл бөлімде ағартушының мемориалдық сыныбы мен әкімшілік кабинеттері орналастырылған. Екінші бөлім - киіз үй пішініндегі екі қабатты экспозициялық кешен, онда екі стационарлық көрме жұмыс істейді: «Ыбырай Алтынсарин - мұғалім-ағартушы» және «Қазақстанның халық жазушысы Мәриям Хәкімжанованың шығармашылық лабораториясы». Музейдің жалпы ауданы - 818 шаршы метрді құрайды.
Музей қызметкерлері Алтынсариннің өмір жолы мен шығармашылығына қатысты деректерді жинақтау мақсатында кең көлемді ғылыми-зерттеу және архивтік ізденіс жұмыстарын жүргізді. Алматы, Омбы, Орск, Орынбор, Санкт-Петербург қалаларының мұрағаттарында ғылыми экспедициялар ұйымдастырылды. Бұл жұмыстарға Қостанай қаласы мен облысы тұрғындары, сондай-ақ мәдениет, білім және музей саласының мамандары белсенді атсалысты.
Музей ұйымдастырған ірі қоғамдық бастамалардың бірі - «Үгіт-насихат пойызы» делегациясы болды. Бұл құрамға ақындар, мұғалімдер, музей қызметкерлері және қоғам қайраткерлері кіріп, олар ағартушы өмір сүріп, еңбек еткен тарихи орындарды аралап, экспедициялық-зерттеу жұмыстарын жүргізді. Делегацияның басты мақсаты - кішкентай Ыбырай білім алған Орынбор қаласындағы Шекара комиссиясының бұрынғы ғимаратына арнайы мемориалдық тақта орнату болды.
Ыбырай Алтынсариннің Қостанай облыстық мемориалдық музейі - ұлттық педагогика тарихының алтын парақтарын сақтайтын, ғылыми-мәдени маңызы зор, ағартушының рухани мұрасын көпшілікке танытатын бірегей орталық ретінде қызмет атқарып келеді.