Абайдың музей-үйі
Абай музей-үйі - қазақ халқының ұлы ақыны, ойшылы және ағартушысы Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылық жолын жан-жақты таныстыратын, ғылыми-мәдени және тарихи маңызы зор мемориалдық мекеме болып табылады. Музей-үй Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданының Жидебай мекенінде, Семей қаласынан 180 шақырым, аудан орталығы Қарауыл ауылынан 25 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тарихи нысан 1945 жылы, Абай Құнанбайұлының туғанына 100 жыл толуына орай Қазақстан Үкіметінің арнайы мемлекеттік комиссиясының шешімімен құрылып, ақынның өмір сүрген қыстауы - Жидебайдағы үйі негізінде ұйымдастырылды. Аталған бастама кең ауқымды мәдени іс-шаралардың бірі ретінде, сол кезеңдегі ұлттық рухани жаңғыру үдерістерінің көрінісі болды.
Музей үй-жайының құрылымы Абай дәуірінің тұрмыстық ерекшеліктерін сақтай отырып қалпына келтірілген. Үйдің жалпы жоспарында бес бөлме мен үш көрме залы қарастырылған. Бұл бөлмелер мен залдарға қойылған жәдігерлердің басым бөлігі ақынның ұрпақтарынан, туыстарынан, замандастарынан және достарынан жиналған түпнұсқа бұйымдар мен құжаттардан тұрады. Мұндағы экспозициялық материалдар арқылы Абайдың отбасылық өмірі, шығармашылық қызметі, қоғамдық және ағартушылық қызметі терең мазмұнмен баяндалады.
Үйдің ішкі кеңістігі-ұзын дәліз арқылы бөлмелерге бөлінеді. Сол жақтағы бірінші есік ас үйге апарады. Бұл-терезесі шығысқа қараған, кең әрі жарық бөлме. Бөлменің оң жағындағы босағасында қазақ дәстүрлі тұрмысына тән екі сирек кездесетін этнографиялық бұйым: асадал мен күміс және мыс жалатылып, сүйектен өрнектеліп жасалған кішкене кебеже орналасқан. Бұл екі құнды жәдігерді Абай Құнанбайұлының өзі 1885 жылы Семей қаласындағы өлкетану музейіне өткізгені жөнінде тарихи деректер сақталған. Бұл факт ұлы ақынның музей ісіне, мәдени мұраның сақталуына ерте кезден назар аударғанын және қоғамдық сананың жаңаруына үлес қосқанын көрсетеді.
Музей-үйдің негізгі міндеті-Абай мұрасын сақтау және ұрпаққа жеткізу, оның рухани-мәдени мұрасын жүйелі түрде зерттеу мен насихаттау болып табылады. Осы мақсатта мекеме түрлі бағыттағы ғылыми-ағартушылық жұмыстар жүргізеді: Абай шығармашылығына арналған тұрақты және жылжымалы көрмелер, әдеби-мәдени кездесулер, ғылыми-тәжірибелік конференциялар мен оқушыларға арналған танымдық экскурсиялар ұйымдастырылады. Сонымен қатар музей қорында Абайға және оның дәуіріне қатысты құжаттар, сирек кітаптар, қолжазбалар, тұрмыстық бұйымдар мен фотоматериалдар жинақталған.
Абай музей-үйі-тек бір ұлы тұлғаның ғана емес, бүкіл қазақ халқының тарихи жадын сақтаушы мекеме ретінде ұлттық мұралар жүйесінде ерекше орын алады. Ол-қазақ руханиятының, мәдениетінің, әдебиетінің және тарихының көрнекті нысаны ретінде халықаралық деңгейде де маңызға ие.