Абай Құнанбаев әдеби-мемориалдық музейі
Абай Құнанбаев атындағы әдеби-мемориалдық музейі - Қарағанды облысы, Абай қаласында орналасқан мәдени-ағартушылық, тарихи-танымдық және ғылыми-зерттеу бағытындағы мемлекеттік мекеме. Бұл музей - қазақ халқының рухани көшбасшысы, ұлы ақын, ойшыл, ағартушы және композитор Абай Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған маңызды мәдени нысан. Музей ұлттың тарихи жадысын сақтау, Абай мұрасын көпшілікке таныстыру, зерттеу және насихаттау мақсатында жұмыс істейді. Музей алғаш рет 1979 жылы Абай қалалық атқару комитетінің мәдениет бөлімінің бастамасымен қоғамдық негізде құрылып, 1980 жылдың мамыр айында ресми түрде ашылды. 2008 жылғы 9 қыркүйектегі Қарағанды облысы әкімдігінің №25/10 қаулысына сәйкес, Абай ауданы әкімдігіне қарасты «Абай Құнанбаев әдеби-мемориалдық музейі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны облыстық деңгейге ауыстырылып, Қарағанды облысы мәдениет басқармасының қарамағындағы коммуналдық мемлекеттік қазыналық мекеме ретінде қайта құрылды. Музей ғимаратының жалпы көлемі - 240 шаршы метрді құрайды. Музей қорында жүздеген құнды жәдігерлер мен құжаттар жинақталған.
Музейдің экспозициясы төрт негізгі тақырыптық залдан тұрады:
1. «Абай Құнанбаевтың өмірі мен қоғамдық қызметі» залы - бұл залда ұлы ақынның өмір жолы, қоғамдық-саяси көзқарастары, ағартушылық қызметі туралы материалдар хронологиялық жүйеде ұсынылған. Экспозиция Семей қаласындағы Абай музейінен алынған фотосуреттер, деректі материалдар, Абайдың туыстары мен замандастары туралы деректерді қамтиды. Сонымен қатар, Абайдың рухани мұрасын жалғастырған шәкірттері мен ізбасарларының шығармалары да қойылған. «Қазақы киіз үй» көрмесі арқылы қазақ халқының дәстүрлі мәдениеті мен қолөнері таныстырылады.
2. «Ұлы ақынның шығармашылық мұрасы» залы - бұл залда Абай Құнанбаевтың әдеби шығармашылығы, оның өлеңдері, қара сөздері мен аудармашылық қызметі ұсынылған. Мұнда ақынның 1933 жылы Қызылордада араб графикасымен басылған шығармалар жинағы, «Қара сөзінің» әртүрлі тілдерге аударылған нұсқалары, 1945 жылы Алматыда қазақ тілінде жарық көрген кітаптары және басқа да сирек кездесетін басылымдар қойылған. «Абайды әлем оқиды» атты тұрақты экспозиция келушілердің ерекше қызығушылығын тудырады. Онда Абай әндерінің күйтабақтары мен оның музыкалық мұрасын насихаттаған замандастарының фотосуреттері қойылған.
3. «Абай және қазіргі кезең» залы - бұл бөлімде Абайдың заманауи өнердегі - кино, театр, бейнелеу өнері мен әдебиеттегі бейнеленуі көрсетіледі. Экспозицияда Қазақстанның әр кезеңіндегі суретшілер, режиссерлер мен жазушылардың Абай тұлғасына жасаған шығармашылық интерпретациялары қамтылған. Сонымен қатар, Абайдың қазіргі заманғы қоғамдық санадағы орны, оның идеяларының бүгінгі қоғам үшін маңыздылығы да сипатталады.
4. «Шерубай-Нұра - Абай қаласының тарихы» залы - бұл залда қазіргі Абай қаласының қалыптасуына негіз болған Шерубай-Нұра кентінің тарихи деректері ұсынылған. Экспозиция ауылдың даму кезеңдерін - 1959-1960 жылдар аралығындағы әлеуметтік-экономикалық және мәдени өзгерістерді хронологиялық тәртіппен баяндайды. Көрмеде сол кезеңге тән фотосуреттер, құжаттар, жеке заттар және архивтік материалдар қойылған. Музейдің қызметі тек экспозициялық жұмыспен шектелмей, ғылыми-зерттеу, ағартушылық және мәдени-білім беру іс-шараларымен де тығыз байланысты. Музей қызметкерлері Абайтану бағытында зерттеулер жүргізіп, жергілікті мектептер мен жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық орнатып, ашық сабақтар, дәрістер, конференциялар, әдеби кештер мен семинарлар ұйымдастырады. Абай Құнанбаев атындағы әдеби-мемориалдық музей - қазақ халқының рухани жаңғыруының символы болып табылатын Абай мұрасын сақтауда, насихаттауда және зерттеуде маңызды орын алатын мекеме. Ол ұлттық болмыс пен мәдениетті ұрпақ санасына сіңіру жолында ерекше қызмет атқарып келеді. Алдағы уақытта музейдің цифрлық қорын кеңейту, халықаралық деңгейдегі ғылыми серіктестікті дамыту және абайтану саласына арналған басылымдар шығаруды жалғастыру жоспарланған.