Қостанай облыстық тарихи-өлкетану музейі
Қостанай облыстық тарихи-өлкетану музейі 1915 жылы 1 тамызда Қостанай қалалық думасының шешімімен ашылды. Осы уақытқа дейін ұзақ жылдар бойы өлкетанушылар, этнографтар мен Орыс географиялық қоғамының Орынбор бөлімшесінің мүшелері өлкенің тарихына, экономикасына, мәдениетіне қатысты бай материалдар жинады.
Музей шағын ағаш үйде орналасқан. Бастапқыда музей экспонаттары негізінен зоология, ботаника, география, астрономия бойынша көрнекі құралдар болды. Музей экспозициясы қорғандарды қазу кезінде табылған тұрмыстық заттармен, тұлыптармен, көне заттармен толықты. 1920 жылдардан бастап музейдің тұрақты ғимараты да, қаржысы да болған жоқ, осы кезеңде оның болуын облыстың үйлерін өз бетінше аралап, экспонаттар жинайтын бірнеше ынталы қызметкерлер ғана қолдады. 1925 жылы өлкедегі революциялық оқиғалар мен азамат соғысының тарихына арналған қару-жарақ топтамасы мен фотоқұжаттық қорды қалыптастыру басталды. 1936 жылдан бастап музей облыстық болды, ал 1937 жылдың қаңтарынан бастап қала орталығындағы Ленин көшесі, 60, ХIХ ғасырда салынған ғимаратта тұрақты орын алды. Оның 3 бөлімі бар: табиғат бөлімі, тарих бөлімі және әлеуметтік құрылыс бөлімі. Музейдің бүкіл тарихында оның қызметкерлері әртүрлі зерттеулерге белсенді түрде қатысты. ХХ - ғасырдың 30-шы жылдарында облысты аралап, өлкенің ауыл шаруашылығы туралы құнды мәліметтер жинап, алғашқы көрмеде көрсетті. Осы уақытта музейде кейінірек ашылған экзотариумның прототипі болған тірі бұрыш ашылды. 1995 жылы музей жаңа ғимаратқа - ХХ ғасырдың басындағы азаматтық сәулет ескерткішіне көшті. Қазіргі уақытта музей көрмесінде 109 мыңнан астам экспонат бар. Музей қорлары бай палеонтологиялық, ботаникалық, зоологиялық және энтомологиялық коллекциялармен ұсынылған. Музейде сақталған археологиялық қазыналардың ішінде тас ғасыры, қола және ерте темір дәуірінің олжалары ерекше қызығушылық тудырады. Қарапайым өнердің таңғажайып туындылары әлемге әйгілі: «Тобыл ойшылы» тас мүсіні, арқар басы бар құрбандық үстелі, «Балға - Құдай» құрбандық балғасының үстінде. Музейдің қалыптасуына дәстүрлі түрде ерекше көңіл бөлетін этнографиялық топтамаға Қазақстандағы ХIХ - ХХ ғасырлардағы қазақ зергерлерінің зергерлік бұйымдарының үздік топтамаларының бірі және ұлттық киімдердің тамаша топтамасы кіреді. Киім топтамасында қазақ әйелдері мен қыздарының киімдері мен алтын кесте үлгілері, Мәскеу және Курск губернияларының орыс шаруа әйелдерінің киімдері, мордовия, украин, белорус, марий, хакас ұлттық киімдері бар.
Көркем жинақта қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылар мен жетекші шеберлерінің кескіндеме, графика және мүсін өнерінің 4 мыңға жуық туындысы, оның ішінде суретшілер: Әбілхан Қастеев, Николай Гаврилович Хлудов, Жаңатай Шарденов, Гүлфайрус Исмаилова, сондай-ақ Украина, Закавказье, Ресейдің белгілі суретшілері бар. Музейде өлкенің тарихы мен халқының мәдениетін көрсететін көптеген көрмелер бар. «Біз - Қазақстан халқымыз» көрмесі сирек мұрағаттық фотосуреттерден, ұлттық киімдер мен тұрмыстық заттар топтамасынан, қазақтың киіз үйі мен славян мигрантының үйінің қайта жасалған интерьерлері және басқа да жәдігерлерден тұрады. «Менің туған қалам» көрмесі ХIХ ғасырдың аяғындағы қалалық пәтердің интерьерін көрсетеді. «Қостанай облысының тарихы» көрмесінде қостанайлықтардың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы тұрмыс-тіршілігіне, тың және тыңайған жерлерді игеруге қатысуына, өнеркәсіпті игеруге, қала құрылысы мен абаттандыруға қатысты заттар қойылған. 2006-2008 жылдары облыста ауқымды археологиялық зерттеулер қайта жанданды. Музей қызметкерлері өңір тарихы мен музей қорын кеңінен насихаттауға, жаңа келушілерді тартуға бағытталған интерактивті жобалар мен арнайы іс-шараларды, тақырыптық кештерді жүйелі түрде ұйымдастырады. Олардың ішінде «Наурыз», «Ертегіге бару», «Рождество» атты қызықты фольклорлық мерекелер, жыл сайынғы «Музейдегі түн» интерактивті шарасы, жастар шығармашылығы байқаулары ерекше көзге түседі. Музей кеңістігінде келушінің еркіндік пен шығармашылықты жүзеге асыру құқығына ерекше назар аударылады.