Ілияс Есенберлин әдеби музейі
Ілияс Есенберлин атындағы әдеби музей - Қазақстанның рухани мәдени кеңістігінде ерекше орын алатын тарихи-мәдени және ғылыми-ағартушылық мекеме. Ол қазақ әдебиетінің классигі, жазушы, тарихшы және қоғам қайраткері Ілияс Есенберлиннің шығармашылық мұрасын сақтау, жүйелі зерттеу және кеңінен насихаттау мақсатында құрылған. Мұражай 1999 жылғы 24 желтоқсанда Атбасар қаласы әкімшілігі мен жазушының отбасы мүшелерінің бастамасымен және қолдауымен ашылды. Ашылу салтанатына зиялы қауым өкілдері, мәдениет және өнер саласының қызметкерлері, сондай-ақ жергілікті тұрғындар қатысты.
Музей экспозициясы жазушының өмірі мен шығармашылық қызметінің әртүрлі кезеңдерін жан-жақты бейнелейтін түпнұсқа жәдігерлер негізінде құрылған. Экспозициялық кешеннің мазмұнына І. Есенберлиннің күнделікті қолданған заттары, жұмыс бөлмесінің қалпына келтірілген интерьері, отбасылық және шығармашылық фотосуреттері, қолжазбалар, сирек кездесетін басылымдар, сондай-ақ түрлі баспа органдарында жарық көрген еңбектерінің жинағы енгізілген. Музей қорында ерекше құндылыққа ие жәдігерлер қатарында - жазушының тірі дауысымен жазылған бірегей аудиожазба және оның кеңінен танымал болған «Мұхитты кесіп өткен қайық» шығармасының түпнұсқа қолжазбасы сақталған. Сонымен қатар, әдебиеттану тарихы тұрғысынан ерекше маңызға ие Ілияс Есенберлинмен шығармашылық байланыста болған замандас жазушылардың қолтаңбалары қойылған кітаптар жинағы бар.
2015 жылы жазушының туғанына 100 жыл толуына орай Атбасар қаласында кең ауқымды мерейтойлық іс-шаралар өткізілді. Мерейтой аясында қаланың орталық алаңында І. Есенберлинге арналған ескерткіш орнатылды (мүсін авторы - қазақстандық танымал мүсінші И.Л. Седлецкий). Сондай-ақ, музей қабырғасында жаңартылған экспозицияның ашылуы және жазушы шығармашылығына арналған «Ұлтжанды қаһарман қаламгер» атты республикалық деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік конференция ұйымдастырылды. Бұл іс-шараларға Қазақстанның жетекші әдебиеттанушылары, жазушылар, тарихшылар, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен студенттері қатысты.
Аталған жылы музей қызметі халықаралық мәдени кеңістікке де шықты. Әдеби музейдің бастамасымен және Қазақстан тарапынан ұсынылған материалдар негізінде Ілияс Есенберлиннің шығармашылық мұрасы Германия Федеративтік Республикасының Франкфурт қаласында өткен «Frankfurt Bookmesse» атты халықаралық кітап көрмесінде таныстырылды. Бұл шара қазақ әдебиетін әлемдік деңгейде насихаттауға бағытталған маңызды мәдени дипломатия актісі ретінде бағаланды.
Қазіргі таңда Ілияс Есенберлин атындағы әдеби музей - еліміздің мәдени мұрасын сақтау мен дәріптеу ісінде, сондай-ақ қазақ әдебиеті мен тарихының өзекті мәселелеріне арналған ғылыми-зерттеу, ағартушылық және тәрбиелік жұмыстарды жүзеге асыруда маңызды рөл атқаратын мекемеге айналды. Музей ұжымы жас ұрпақтың рухани-мәдени санасын қалыптастыру, тарихи жадыны сақтау, ұлттық бірегейлік пен отансүйгіштік сезімді күшейту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіп келеді.