Әдебиет және өнер музейі
«Әдебиет және өнер» музейі - Ақмола облысындағы және жалпы Қазақстандағы көрнекті ақындар мен жазушылардың, жыраулар мен сал-серілердің өмірі мен шығармашылығын зерттеуге, сақтауға және насихаттауға бағытталған ғылыми-мәдени мекеме. Музей Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1989 жылғы 20 қаңтардағы №14 өкімі негізінде құрылып, 1993 жылдың 22 маусымында келушілерге есігін ашты. Бұл музейдің ерекше маңыздылығы - оның республика көлемінде осындай бағыттағы екі ғана мекеменің бірі болып табылуында; екіншісі - Павлодар қаласында орналасқан ұқсас сипаттағы әдебиет пен өнер музейі.
Музей қорында 9 000-нан астам экспонат жинақталған. Бұл жәдігерлердің арасында қазақтың рухани мәдениетіне зор үлес қосқан тұлғалардың жеке заттары, қолжазбалары, сирек фотосуреттері мен тұрмыстық бұйымдары бар. Атап айтқанда, музей экспозицияларында Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай, Балуан Шолақ, Көкен Шәкеев, Мұса Асаинов, Тұрсынбек Кәкішев, Сәбит Жүнісов, Тұяқ Қажыбаев, Ибрагим Салахов сынды ақын-жазушылардың өмірі мен шығармашылығын бейнелейтін материалдар қойылған. Бұл экспонаттар тек жеке мұра ретінде ғана емес, сонымен бірге ұлттық әдебиет пен өнердің тарихи-көркемдік үдерістерін көрсететін маңызды дереккөз ретінде де құнды.
Музей қорындағы аса құнды жәдігерлердің бірі - Ахмет Ясауидің XVI-XVII ғасырларға жататын «Диуани хикмет» атты қолжазба кітабы. Бұл жәдігер қазақ даласындағы сопылық әдебиет пен рухани танымның тарихи сабақтастығын айқындайтын бірегей мұра ретінде бағаланады. Сондай-ақ, 500 жылдан астам тарихы бар саптыаяқ музейдің ең көне жәдігерлерінің қатарында. Бұл бұйым қатты ағаштан ойылып жасалған және Зеренді ауданы, Игілік ауылынан Қабдолла Уәлиевтің отбасы мұрасы ретінде сыйға берілген. Бұған қоса, ет салуға арналған ағаш астау мен қымыз құюға арналған түйе жамбастан жасалған екі басты ожау ерекше тұрмыстық этнографиялық нысандар ретінде құнды.
Тарихи-мәдени тұрғыдан маңызы зор басқа да экспонаттар қатарында былғарыдан жасалған торсық пен шелек (Зеренді ауданының Елтай ауылынан Тауарих Жасауиев сыйға тартқан), сондай-ақ Айна, неміс өндірісіндегі «әнші» тігін машинасы, Ақтоты мен Жалмұқанға тиесілі жеке заттар бар. Бұл бұйымдарды Келлер ауданының Мәдениет ауылынан Қотербеков Марат пен Каметқанова Амантай музей қорына тапсырған. Айта кету керек, Ақтоты - Ақан серінің сүйіктісі Сергенің (Сырғалының) прототипі ретінде танымал фольклорлық тұлға.
Музей қоры XVIII-XIX ғасырларға жататын араб және ескі славян тілдеріндегі сирек кітаптармен де толықтырылған. Бұл кітаптар тарихи-филологиялық зерттеулер үшін маңызды дереккөздер ретінде музейдің ғылыми бағыттағы жұмысын тереңдете түседі.
«Әдебиет және өнер» музейі тек экспонаттарды сақтау орны ғана емес, сонымен қатар әдеби-мәдени мұраны жүйелі зерттейтін және қоғамға кеңінен насихаттайтын ғылыми-ағартушылық орталық болып табылады. Мұнда тұрақты және уақытша көрмелер, әдеби кештер, конференциялар, ақын-жазушылардың мерейтойларына арналған іс-шаралар өткізіліп тұрады. Музей жастардың көркем-эстетикалық танымын қалыптастыруға, ұлттық әдебиет пен өнерге деген қызығушылығын арттыруға зор үлес қосуда.