Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық музейі
Далалық өлке музейі - Қазақстанның тарихи және мәдени мұрасын зерттеу мен насихаттауға бағытталған жетекші ғылыми-ағартушылық мекемелердің бірі. Бұл музей 1972 жылы ұйымдастырылып, 1973 жылы ресми түрде Арқалық қаласында Торғай облыстық тарихи-өлкетану музейі ретінде ашылды. 1998 жылдан бастап қазіргі атауы - Далалық өлке музейі деп өзгертілді.
Мекеме Арқалық қаласының орталығында орналасқан. Жалпы ауданы 1684 шаршы метрді құрайтын музей ғимаратында 11 көрме залы және дербес кино залы бар. Ғимараттың алдында бірнеше ірі мемориалдық және тарихи-мәдени объектілер орнатылған. Атап айтқанда, бұл - В.И. Ленин мен тарихи тұлға Кейкі мергеннің ескерткіштері, сондай-ақ Социалистік Еңбек Ері М. Демченконың 1961 жылы Торғай өңірінде алғаш кен өндірісін бастаған экскаваторының ожауы және одан алынған кен үлгілері. Сонымен қатар, 1916 жылғы Торғай көтерілісінің жетекшісі Амангелді Иманов пен көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Әліби Жангелдиннің қоладан құйылған келбеттері бейнеленген, биіктігі 5,25 метрлік мәрмәр композиция музей алдындағы кеңістікте орналасқан.
Музей қоры қазіргі таңда 72 000-нан астам материалдық және құжаттық жәдігерлерден тұрады. Олардың 20 000-ға жуығы негізгі қорға енгізілген. Бұл заттардың көпшілігі археологиялық, этнографиялық және тарихи-мәдени құндылықтарға ие бірегей жәдігерлер санатына жатады. Атап айтқанда, археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде табылған неолит дәуірі мен андронов мәдениетіне жататын бұйымдар, Қожай-1 қорымынан алынған шанышқы және еңбек құралдары, Тоқанай аумағынан аршылған қос қабатты қабірлер, Жыланшық өзенінің аңғарынан табылған мамонт сүйектері-өлке тарихының ежелгі кезеңдерін ғылыми негізде танытады.
Музейдің этнографиялық бөлімінде Торғай өңірінің тұрғындары жасаған қолданбалы өнер туындылары - былғары, жүн, сүйек және ағаш материалдарынан жасалған бұйымдар кеңінен көрсетілген. Сондай-ақ күмістен жасалған әшекейлер - алқа, салпыншақ, жүзік, қапсырма секілді зергерлік өнердің үлгілері маңызды экспонаттар қатарында тұр. Музей экспозицияларында XX ғасырдың екінші жартысында Арқалық маңына қонып түскен ғарыш кемелеріне және олардың экипаж мүшелеріне қатысты жәдігерлер де ерекше орын алады. Бұл экспонаттар Қазақстанның ғарыштық тарихымен тығыз байланысын айғақтайды.
Ғимараттың алдыңғы қабырғасы ұлттық нақыштағы мәрмәр оюлармен көркемделген. 1982 жылдан бастап музей мемлекет қорғауына алынып, республикалық маңызы бар мәдени мұра нысаны мәртебесін иеленді. Музейдің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосқан тұлғалар қатарында Өзбекәлі Жәнібековтің есімі ерекше аталады. Ол Торғай облыстық партия комитетінің хатшысы ретінде музейдің концептуалдық негізін қалыптастырып, оның мазмұндық және көркемдік шешімдерін жасауға жетекшілік етті. Сондай-ақ музейдің алғашқы директоры, танымал журналист-жазушы Төлен Рсаев тақырыптық-экспозициялық құрылымды ұйымдастыруда, жәдігерлер жинақтауда зор еңбек сіңірді.
Бүгінде Далалық өлке музейі - тек аймақтық деңгейде ғана емес, сонымен қатар республикалық және халықаралық ғылыми-мәдени кеңістікте де маңызы жоғары мекеме ретінде танылып отыр. Ол өлкетану, археология, этнография, тарих, өнертану салаларындағы зерттеу жұмыстары мен қоғамдық-ағартушылық қызметтерді жүйелі түрде жүзеге асырады.