С. Торайғыров әдеби-мемориалдық музейі

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың әдеби-мемориалдық музейі - Қазақстанның рухани-мәдени тарихында ерекше орны бар мәдени-ағартушылық мекеме. Музей 1965 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданы Торайғыр ауылында, көрнекті қазақ ақыны, ағартушысы және қоғам қайраткері Сұлтанмахмұт Торайғыровтың шығармашылық мұрасын сақтау, зерделеу және насихаттау мақсатында ашылған. Музейдің орналасқан ғимараты - ауылдық Мәдениет үйі, сол кезеңнің сәулеттік және мәдени келбетін танытатын нысан болып табылады.

Музейдің экспозициясы төрт негізгі залдан тұрады, әрқайсысы ақын өмірінің белгілі бір кезеңдері мен оның шығармашылық және тарихи контексіне арналған.

Бірінші залда ақынның балалық шағы мен жастық кезеңіне қатысты фотоматериалдар, отбасы тарихы мен білім алған орта жайлы құжаттар ұсынылған. Бұл залда сондай-ақ ақынның туған жері - Баянауыл өлкесінің табиғаты мен тұрмыс салтын бейнелейтін көрнекі материалдар орналастырылған.

Екінші залда Сұлтанмахмұттың замандастары - әдебиет пен қоғам қайраткерлерінің өмірі мен қызметін сипаттайтын экспонаттар қойылған. Мұнда олардың хаттары, фотосуреттері мен сол кезеңдегі әдеби ортаға қатысты деректер сақталған.

Үшінші зал ХХ ғасыр басындағы қазақ ауылындағы әлеуметтік-тұрмыстық жағдайды бейнелейді. Ақын өмір сүрген ортадағы тұрмыс заттары, киім үлгілері мен этнографиялық бұйымдар арқылы көрермен сол уақыттағы тіршіліктің шынайы келбетін көреді.

Төртінші зал Кеңес өкіметі жылдарындағы ауыл өміріне арналған. Бұл залда ауыл еңбекшілерінің жетістіктері, мәдени өмірі мен ауылдың даму кезеңдері жайлы материалдар қойылған. Мұнда сондай-ақ ауылда өткен әдеби кештер мен мәдени шаралар туралы да мағлұматтар ұсынылады.

Музей қорында Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығына қатысты құнды жәдігерлер сақталған. Олардың қатарында ақынның тұтынған жеке заттары, сирек қолжазбалар, алғашқы басылымдар, туыстары мен әріптестерінің естеліктері бар. Сонымен қатар музейде әдебиет пен тарих саласына қызығушылық танытқан зерттеушілер үшін қолжетімді ғылыми-анықтамалық қор жұмыс істейді. Музей тек мемориалдық нысан ғана емес, сонымен қатар ғылыми-ағартушылық орталық ретінде де маңызды қызмет атқарады. Жыл сайын музей қабырғасында әдеби кештер, конференциялар, тақырыптық көрмелер мен экскурсиялар өткізіліп тұрады. Музей ұжымы жас ұрпаққа Сұлтанмахмұт мұрасын таныту бағытында өлкетану сабақтарын, ақын өлеңдерін оқу байқауларын ұйымдастырып, мәдени мұраны дәріптеуге үлес қосып келеді.

Музей қызметі Баянауыл өңірінің әдеби және тарихи келбетін ашып көрсету, ұлттық сананы қалыптастыру және отандық әдебиеттің алтын қорына енген Сұлтанмахмұт Торайғыровтың мұрасын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу бағытында ерекше маңызға ие.