Шоқан Уәлиханов атындағы Сырымбет тарихи-этнографиялық музейі
Шоқан Уәлиханов атындағы Сырымбет тарихи-этнографиялық музейі - Қазақстанның мәдени-тарихи мұрасын зерттеу мен сақтау ісінде маңызды орын алатын мемориалдық кешен. Бұл музей Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданына қарасты Сырымбет ауылында орналасқан. Кешен қазақтың аса көрнекті ағартушысы, ориенталист-ғалымы, тарихшы, этнограф және саяхатшысы Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың өмірі мен шығармашылығына арналған.
Музей 1663 шаршы метр аумақта орналасқан музей ғимаратынан және оған қарасты тарихи мекен - Сырымбет қонысынан тұрады. Сырымбет мекені - Шоқан Уәлихановтың әжесі Айғаным үшін салынған, тарихи-архитектуралық маңызға ие нысан. Ол Сырымбет ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 4 шақырым жерде, 4030 шаршы метрден астам аумақты алып жатыр.
Бұл архитектуралық кешен XIX ғасырдың бірінші жартысында, дәлірек айтқанда 1824 жылдың 30 сәуірінде Ресей императоры І Александрдың жеке жарлығымен және Батыс Сібір генерал-губернаторы П. Капцевичтің пәрменімен салынған. Жобаны жүзеге асырудағы негізгі мақсат - Орта жүз сұлтандары әулетінің беделін арттырып, оларға ресейлік әкімшілік құрылыммен етене араласуға жағдай жасау болды. Айғаным мекені тұрғын үй, қонақ үй, мектеп, мешіт, диірмен, монша, шаруашылық құрылыстар мен қызметкерлерге арналған жайлардан құралған біртұтас ансамбль ретінде жобаланған.
1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Сырымбет мекені қараусыз қалып, ХХ ғасырдың ортасына қарай күйреп, қирай бастады. Тек 1991 жылы, Шоқан Уәлихановтың 150 жылдық мерейтойы аясында кешенді қайта жаңғырту жұмыстары қолға алынды. 1993 жылы толық қалпына келтірілгеннен кейін, тарихи кешен ресми түрде Шоқан Уәлиханов атындағы Сырымбет тарихи-этнографиялық музейінің құрамына енгізілді.
Музей экспозициясы Шоқан Уәлихановтың ғылыми-шығармашылық мұрасын, оның Орталық Азия халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеудегі еңбектерін, саяхаттық бағыттарын, этнографиялық жазбаларын, сондай-ақ отбасы шежіресін жан-жақты қамтиды. Музей қорында XIX ғасыр мен ХХ ғасырдың басына тән тарихи деректер, құжаттар, тұрмыстық және этнографиялық бұйымдар сақталған. Сонымен қатар, бұл кешен тарихи-архитектуралық тұрғыдан бірегей ескерткіш болып табылады және Шоқан Уәлиханов өмір сүрген заманның тарихи бейнесін қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Бүгінде Сырымбет тарихи-этнографиялық музейі - ғылыми-зерттеу, мәдени-ағартушылық және туристік орталық ретінде қызмет етеді. Мұнда жыл сайын жүздеген отандық және шетелдік туристер, зерттеушілер мен мектеп оқушылары келіп, қазақтың ұлы перзенті Шоқан Уәлихановтың мұрасымен тереңірек танысуға мүмкіндік алады. Сонымен қатар, музей базасында түрлі ғылыми конференциялар, тарихи-мәдени экспедициялар мен этнографиялық зерттеулер ұйымдастырылады.